ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਕੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਕੁੱਝ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲਈ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨ:- ਪੰਚਾਇਤੀ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕਾਈ ਚੋਣ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਤੋਂ 10 ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹਨਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬਲਾਕ ਨੂੰ 15,000 ਵਸੋਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗਾਂ ਜਾਂ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ 90 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 6 ਅਤੇ 1.50 ਵੱਖ ਦੀ ਵਸੋਂ ਲਈ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੁੱਝ ਮੈਂਬਰ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਅਨੁਪਾਤ 60:40 ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 5 ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਦ ਜਨਰਲ ਮੀਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਕੰਮ:- 1994 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਲਘੂ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਮੱਛੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਆਦਿ ਹਨ। ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਹਰੇਕ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੀ. ਡੀ. ਪੀ. ਓ. ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ:- ਟੈਕਸ, ਫੀਸਾਂ, ਸੰਮਤੀ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਆਮਦਨੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਰਾਂਟਾਂ। ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਕੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 50,000 ਦੀ ਵਸੋਂ (ਵੋਟਰ) ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 16 ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 25 ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਭਾ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਐਮ.ਪੀ.) ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਬਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਐਮ.ਐਲ.ਏ.) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪਾਦੇਨ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਜਨਰਲਨਾਲੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਇਕ ਇਹ ਅਭਿਆਸਾ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਣਗੀਆਂ ਜੇ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਭਿਆਸਾ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਣਾ।